Vormenn Íslands

Mikael Torfason.

Sögur, 2009

Birgir Thorlacius var moldrík senditík útrásarvíkinga, hann fékk á sig dóm fyrir að stela fé af Barnaspítalanum og sinnir nú samfélagsþjónustu á elliheimili. Hann er að deyja úr lungnakrabba. Hann flýr konu sína og stjúpdætur og flytur inn á afa sinn í Torfufellinu. Arnar sonur hans flytur inn á eftir honum, en hann er goth-ari sem var rekinn úr skóla þegar kynlífsmyndband með honum lak á netið. Síðastur kemur Júlli, faðir Bigga, hann flytur inn þegar hann missir íbúðina sína. Júlli hefur verið meira og minna fullur allt sitt líf en er nú genginn í AA, vinnur í sporunum 12 og er heilagri en flestir aðrir. Geiri gamli, afinn sem á íbúðina, er útjaskaður ekkill og dagdrykkjumaður. Þessir menn, segir sögumaður, eru vormenn Íslands.

Vormaður er einhver sem ræður sig til vinnu yfir vorið. Auk þess, segir orðabókin, getur orðið átt við framfaramann eða ,,mann sem starfar í byrjun góðs tímabils í þjóðarsögu.” Það er ekki hátt upplitið á feðgunum í Fellunum og alls ekki ljóst hvers vegna sögumaður kýs að líkja þeim við framfaramenn eða vinnukraft að vori. Maður spyr sig hvað felist í fyrri skilgreiningunni: er vormaðurinn sá atorku- og hugsjónamaður sem gerir uppgang vorsins mögulegan, eða tækifærissinni og fyllibytta sem vinnur á hnefanum þegar gott er í ári og dettur svo í það fram yfir vetur?

Sjálfsagt fer merkingin eftir því við hvern er rætt og hvenær, og nafngiftin írónísk að því leyti að eldri þrír ættliðirnir hafa þegar lifað sína vormánuði og frekar en ekki unnið til ills eða einskis. Þetta á einkum og sér í lagi við Birgi, sem er birtingarmynd alls þess sem var svo æðislegt við Ísland árið 2007 og allt í einu svo ömurlegt árið 2009. Það er freistandi að líta á fjórmenningana sem uppdrátt af þjóðinni í heild, en út úr sorgarsögu Thorlacius-fjölskyldunnar má í raun lesa stilltan og sannfærandi reiðilestur um þrælslund, eigingirni og græðgi íslensku þjóðarinnar.

Ekkert virðist þó rista jafn djúpt og höfuðmeinið, enda er sögumaðurinn óvirkur alki. Samkvæmt honum er alkóhólismi faraldur á Íslandi sem stendur þjóðinni fyrir þrifum, og eru nær allar ef ekki allar persónur bókarinnar alkóhólistar eða meðvirk börn alkóhólista. Thorlacius-fjölskyldan er sannarlega þar á meðal. Orðasambönd eins og að vera á hnefanum, að kóa, að ná botninum eða að sleppa og leyfa Guði eru sögumanni töm og persónum og aðstæðum gjarnan lýst með hjálp AA-tungutaksins. En fjarri því að gera frásögnina kreddufasta þá gefur þetta sögumanni sjónarhorn sem hæfir bókinni ágætlega. Hér er verið að lýsa ástandi þjóðfélags eftir peningafyllerí, hausti á leið inn í vetur, og þótt sumir lofi bót og betrun vilja fáir viðurkenna að við eigum við vandamál að stríða. Þetta mynstur þekkir 12 spora-maðurinn og enda þótt hann lýsi þessari tengingu ekki í beinum orðum þá liggur hún til grundvallar, og á þar vel við.

Sjálfur söguþráðurinn segir frá leit Birgis að sannleikanum um dauða móður sinnar. Hún dó þegar hann var sex ára og var talin hafa framið sjálfsmorð, en Birgir grunar föður sinn um að hafa átt hlut að máli. Hann rannsakar málið ásamt Arnari og Nonna félaga sínum og kaflarnir þar sem þeir ,,safna sönnunargögnum" og ,,taka viðtöl" eru kostulega blátt áfram, hvort sem er í kurteisi eða grimmd. Þess á milli fer hann á Al-anon fundi, drekkur og dópar og forðast konuna sína. Sagan er í snöggum og beinskeyttum stíl sem fer úr einu tímabili í annað og rokkar úr hrakförum Birgis yfir í ævisöguatriði sögumanns án þess að hiksta.

Manni verður tíðrætt um sögumanninn enda er hann mjög fyrirferðamikill, jafnvel þótt hann komi fjölskylduharmleiknum nánast ekkert við. Lífshlaup hans er að einhverju leyti byggt á ævi Mikaels sjálfs: Hann var ritstjóri Dagblaðsins og Séð og heyrt, hefur skrifað nokkrar skáldsögur, fór til Danmerkur til að undirbúa kaup Jóns Ásgeirs á Berlingske Tidende o.s.frv. En um leið lætur hann á því bera, án þess að það trufli beint frásögnina, að sagan sem hann segir, og læst hafa tekið þátt í, sé skáldskapur. Kjörið dæmi er þessi útúrdúr á 156. síðu:

"(Smá innskot. Ég hef ekki hugmynd um hvar Kobbi er í dag og hef leitað mikið. Ekki bara á Facebook. Ef þú lest þessa bók Kobbi eða einhver sem þekkir þig þá er ég á Facebook og í símaskránni.)"

En Mikael Torfason er hvorki skráður í símaskrána né Facebook, og ónefndur sögumaður hans varla heldur. Þetta er allt hluti af því að byggja upp persónu sögumannsins, sem aftur er samtvinnaður persónu Mikaels sjálfs í huga lesandans. Sagan af Thorlacius-körlunum og konum þeirra er spennandi og áhugaverð út af fyrir sig, en það eru þessi leikandi rödd sögumanns, afslappaður og hrár frásagnarmáti og óljós mörk milli skáldskapar og veruleika, sem gera bókina að þrælskemmtilegri lesningu.

Björn Unnar Valsson, nóvember 2009


Til baka



Senda Senda Prenta Prenta Senda á Facebook

Rennur upp um nótt
Rennur upp um nótt | 29.03.2011
Þessi ljóðabók Ísaks Harðarsonar frá 2009 er tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs í ár, en tilkynnt verður um verðlaunahafann þann 12. apríl næstkomandi. Hér er umfjöllun Úlfhildar Dagsdóttur um bókina. ...
Votlendi
Votlendi | 03.11.2010
En bókin fjallar bara um einmanaleika, sagði frænka mín þegar ég hringdi í hana. Ég var nokkuð áhyggjufull, því ég hafði nýlega sent henni skáldsöguna Votlendi, eftir þýsku skáldkonuna Charlotte Roche, en hafði láðst að athuga um hvað bleika bókin með avókadómyndinni á kápunni fjallaði. Frænka mín er rúmlega áttræð. . ...
Hjá brúnni
Hjá brúnni | 04.10.2010
Skáldsaga Kristínar Ómarsdóttur, Hjá brúnni, er svo hlaðin táknum að það er ákaflega freistandi að reyna að lesa hana sem lykilsögu og þá sérstaklega útfrá þeim hluta hennar sem fjallar um kúgun stjórnvalda og óttan við listina. ...
Þegar kóngur kom | 19.03.2010
Rithöfundurinn og sögukennarinn Helgi Ingólfsson hefur sent frá sér skáldverkið Þegar kóngur kom. Þetta er vissulega athyglisverð bók fyrir ýmissa hluta sakir. Þannig er gengið frá málum að látið er sem sú persóna sem lætur okkur söguna í té sé höfundur bókarinnar en svo er þó ekki og raunar er sú persóna hin eina í bókinni sem er skálduð. ...
Vormenn Íslands | 19.03.2010
Birgir Thorlacius var moldrík senditík útrásarvíkinga, hann fékk á sig dóm fyrir að stela fé af Barnaspítalanum og sinnir nú samfélagsþjónustu á elliheimili. Hann er að deyja úr lungnakrabba. ...
Svörtuloft | 19.03.2010
Kona er barin til ólífis á heimili sínu á Kleppsvegi, maður hverfur á gönguferð við Svörtuloft í þjóðgarðinum á Snæfellsnesi, drykkjumaður heldur eldri manni föngnum og ráðgerir að koma honum fyrir kattarnef með óvenjulegri aðferð. ...
Svuntustrengur | 19.03.2010
Það ríkja undarleg litabrigði í bók Sigurlínar Bjarneyar Gísladóttur, Svuntustrengur. Bókin er safn smáprósa, örsagna og smásagna og þar skiptast á bjartar stundir og myrkraverk með ákaflega skemmtilega andstyggilegum perralegum undirtónum, og svo er nokkuð um gráa tóna í bland. ...
Spor | 19.03.2010
Raðmorðingi gengur laus í Reykjavík. Áhugi hann virðist beinast að óvirkum alkóhólistum en þeim kemur hann fyrir kattarnef með ýmsu móti. Hugsanlega tengjast þessi morð reynslusporunum tólf sem óvirkir fíklar hafa sér til leiðbeininga á lífsins vegi. ...
Veruleikinn er verulega óstöðugur í skáldsögu Þórdísar Björnsdóttur, Sónata fyrir svefninn. Sagan er önnur skáldsaga Þórdísar, en áður hefur hún einnig skrifað ljóð og prósabók í félagi við skáldið Jesse Ball. ...
Sólstjakar | 19.03.2010
Eitt af því sem gerir bækur Viktors Arnars Ingólfssonar alltaf svo ánægjulegar aflestrar er hversu vel hann hugar að smáatriðum. ...


Leitað að verki

Höfundur:
Ritverk:


Skipta um leturstærð


Tungumál