Konungur norðursins

Valur Gunnarsson.

Mál og menning, 2007

Goð, menn og hamborgarar

Það var þónokkuð forvitnilegt að fá í hendur nýja skáldsögu nýs höfundar sem sker sig nokkuð úr því sem kalla mætti (eða alhæfa sem) íslenska skáldsagnahefð, en Konungur norðursins eftir Val Gunnarsson fjallar ekki aðeins um finnskan mann á ferð um Finnland, heldur blandar höfundur vænum skammti af norrænum og finnskum goðsagnaarfi inn í söguna, sem þarmeð öðlast heilmikið plott. Og bara fyrir það fær hann feitan plús. Þetta ánægjulega nýnæmi kemur þó ekki í veg fyrir að sagan sé nokkuð gölluð, enda um fyrstu bók höfundar að ræða og alveg óhætt að gera ráð fyrir slíku.

Sagan ber undirtitilinn Ævintýri Ilkka Hampurilainen og segir frá samnefndum manni, feitum og ófríðum finnskum skipaþvottamanni sem er ekki allskostar sáttur við einmanalega og kvenmannslausa tilveru sína. Einn daginn ákveður hann því að fela sig um borð í skipinu sem hann þrífur og ferðast yfir sundið, aðallega að því er virðist til að geta dottið hressilega í það um borð. Ekki tekst honum að ná sér í kvenmann en þarsem hann hangir ælandi yfir borðstokkinn kemur yfir hann andi Lofts nokkurs, sem fyrir fimmtánhundruð árum flækist inn í mál konunga og goða, meðal annars vegna óendurgoldinnar ástar sinnar á fagurri konu - en Loftur er líkt og Ilkka óásjálegur mjög. Inni á milli kafla sem lýsa Ilkka eru kaflar um Loft þennan, en þar er fjallað um goðsögulegan heim Norðurlanda á sjöttu öld eftir kristsburð. Ilkka snýr til baka til Finnlands en eitthvað knýr hann til að halda norður á bóginn og lendir hann þar í kostulegum ævintýrum.

Textinn fer hvað mest á flug í lýsingum á Ilkka sem í eymd sinni og ófríðleika er afar skemmtileg persóna. Einmana karl í sjálfsmyndakreppu er bæði þreytt og þjáð viðfangsefni skáldsagna en hér birtist ýkt finnsk klisjuímynd ofdrykkju og þunglyndis (sem er styrkt með vænum tilvísunum í Kaurismaki kvikmyndir) og með því kemur inn flötur sem fangar bæði parodíu og einhverskonar einlægni. Kaflarnir um Loft og goðsagnirnar eru margir hverjir vel heppnaðir líka og samspilið þarna á milli nokkuð vel útfært. Þar bregður fyrir ævintýralegum töktum, sem á stundum sverja sig í ætt við hreina fantasíu og spila skemmtilega saman við ofur-raunsæið í þætti Ilkka, en það umhverfist í hreint absúrd-leikhús á stundum. Undir lokin fer þetta þó alltsaman dálítíð úr böndunum, sérstaklega í senum þegar (fremur þreytandi) linnulaus gredda aðalsöguhetjanna fær að njóta sín.

Greddan tengist reyndar einnig öðru einkenni sögunnar sem er spurningin um líkamann - þar koma fyrir minni um hamfarir, það að fara út úr líkamanum, en Loftur reynir að ná yfirráðum yfir líkama Ilkka. Þessi umræða um anda og líkama kallast svo á við þónokkra líkamlega grótesku sem einnig einkennir söguna.

Hið líkamlega stef er nokkuð skondið á stundum en þó verður klifunin á kvenmannsleysi og greddu svolítið þreytt og hefði almennt mátt lagfæra jafnvægið milli heimanna tveggja og stytta - einhversstaðar um rúmlega miðja sögu var mér farið að leiðast nokkuð þófið, en svo kom jólaálfurinn til bjargar í einum af kostulegri köflum verksins.

Í heildina séð er bókin þó vel heppnuð atlaga að því að tefla saman hinu ofurhversdagslega í formi hins feita ófríða og óhamingjusama Finna og hinu epíska og goðsögulega. Þar skapast áhugaverð samræða knúin áfram af kómískum atburðum og uppákomum sem síðan eru iðulega með dramatískum undirtónum, þannig að úr verður nokkuð sjarmerandi grátbrosleiki.

Úlfhildur Dagsdóttir, janúar 2008


Til baka



Senda Senda Prenta Prenta Senda á Facebook

Skáldið á daginn | 26.05.2010
Snemma í ljóðabók Jóhamars, Skáldið á daginn, er ‘viðtal’ við höfund. Þar leggur hann áherslu á mikilvægi súrrealismans fyrir verk sín, og nefnir líka Dag Sigurðarson, Alfreð Flóka, James Joyce og Jeff Noon. ...
Hegravarpið | 25.05.2010
Átökin milli sveitar og borgar eru ekki lengur sérlega heitt viðfangsefni í íslenskum bókmenntum, þó fyrirbærið sem slíkt sé lifandi sem aldrei fyrr. ...
Hjartaborg | 25.05.2010
Í einu prósaljóðanna í ljóðabókinni Hjartaborg eftir Aðalstein Ásberg Sigurðsson birtist ljóðið eiginlega sem einskonar draugur, eða reimleikar. ...
Hvernig konurnar stöðvuðu blásturinn eftir Bruce McMillan, málverk eftir Gunnellu, í þýðingu Sigurðar A. Magnússonar; Vel trúi ég þessu! Tólf munnmælasögur með myndum eftir tólf teiknara, Rósa Þorsteinsdóttir valdi sögurnar ...
Það var þónokkuð forvitnilegt að fá í hendur nýja skáldsögu nýs höfundar sem sker sig nokkuð úr því sem kalla mætti (eða alhæfa sem) íslenska skáldsagnahefð ...
Nonni og Selma | 25.05.2010
Það er athyglisvert að sjá hvernig bókmenntaleg viðmið og gildi virðast hafa ólíkt vægi eftir því hvort um er að ræða barnabók eða fullorðinsbók. ...
Það er víst óhætt að segja að myndasagan hafi löngum verið fyrirferðalítil í íslenskri bókaútgáfu. Þar ber hæst þýðingar á evrópskum og bandarískum myndasögum, aðlaganir á Njálu og Laxdælu, að ógleymdum Pétri og vélmenninu. ...
Kossar og ólífur er önnur unglingabók Jónínu Leósdóttur en sú fyrri, Sundur og saman, kom út fyrir fjórtán árum, 1993. Í Kossum og ólífum segir frá Önnu sem býr austur í Vík og er að ljúka 10. bekk. ...
Góða nótt, sofðu rótt eftir David Melling, í þýðingu Sigrúnar Á. Eiríksdóttur; Hundurinn, kötturinn og músin eftir Bárð Oskarsson, í þýðingu Sigþrúðar Gunnarsdóttur; Sjóræningjar skipta ekki um bleiur eftir Melindu Long, með myndum eftir David Shannon, í þýðingu Guðna Kolbeinssonar; Sylvía og drekinn eftir Lawrence Schimel, með myndum eftir Söru Rojo Pérez, í þýðingu Kristínar Birgisdóttir ...
Þótt algengt sé (bæði á bókasöfnum og meðal almennra lesenda) að flokka afþreyingarbókmenntir í tilteknar tegundir, fantasíu, hrollvekju, spennusögu og svo framvegis, þá eru mörkin milli bókmenntagreina alls ekki alltaf skýr. ...


Leitað að verki

Höfundur:
Ritverk:


Skipta um leturstærð


Tungumál