Gæðakonur

eftir Steinunni Sigurðardóttur

Bjartur, 2014

Kyngalsi

Gæðakonur eftir Steinunni Sigurðardóttur„Því ég er umfram allt mótuð af sorg og eftirsjá“ (14) segir María, aðalsögupersónan í nýrri skáldsögu Steinunnar Sigurðardóttur, Gæðakonum, í upphafskafla bókarinnar. Alda Björk Valdimarsdóttir hefur bent á að gamlar ástarsorgir og þráhyggjur liti margar aðalsöguhetjur Steinunnar og María er engin undantekning á því (sjá „Á tímum varanlegra ástarsorga“ í Hef ég verið hér áður? Skáldskapur Steinunnar Sigurðardóttur, 2011, bls. 135-164). Hér er þetta þó ekki megin viðfangsefnið, eins og í Tímaþjófinum og fleiri verkum, heldur er nokkuð meiri léttleiki yfir þessu kunnuglega stefi, eins og þetta sé einfaldlega nauðsynlegur og óumflýjanlegur bakgrunnur konunnar. Enda segir Steinunn í ljóðinu „Nokkrar gusur um dauðann og fleira“: „Lífið gengur einmitt út á það að ná sér“ (Hugástir, bls. 14). Ástarsorg og eftirsjá eru ekki ráðandi tilfinning við lestur bókarinnar, heldur miklu frekar einhvers konar galsi; galsi í tungumálinu, í persónusköpuninni, í atburðarásinni, í fantasíunni, í andrúmsloftinu.

Líf Maríu Hólm Magnadóttur er í nokkuð föstum skorðum, hún er jarðfræðingur af lífi og sál með vasa fulla af steinum. Vinnan er málið, ástarsamböndin búin að vera, hún er að eldast, þyngjast, þreytast þegar í lífi hennar birtist dularfull kona, Gemma, sem vill helst umturna því. Svona byrjun, þar sem dularfull persóna kemur skyndilega inn í líf aðalpersónunnar, hefur reynst margri sagnamanneskjunni drjúgt efni og á sér svo margar hliðstæður og fyrirmyndir að úr verður eiginlega írónísk meðferð á efninu. María virðist meðvituð um þetta sjálf og er í upphafi ákaflega pirruð út í þessa konu sem ætlar að trufla rútínuna hennar, skorðurnar góðu sem lífið er í, og gera hana þannig að persónu í sögu. Hún lætur þó tilleiðast og hefst þar með ævintýri Maríu, sem er í aðra röndina kynlífsævintýri í fjölbreyttum munstrum. Og kynlífið sem tekur við kemur henni á óvart því hér hefur öllu verið snúið á haus, persónurnar eru ekki einhamar, jafnvel margar í einum kroppi. Konur verða menn, eða er það öfugt?, gamlar konur verða óléttar, það er flakkað milli kynja, kyngervis og kynhneigðar – allt með fyrrnefndum galsa en þó tregafullum undirtóni.

Ýmiss konar dularfullir atburðir setja mark sitt á söguna, sem og leynistaðir, leyniheimar, leynisambönd og hugmyndir um femínískar útópíur. Hvergi er lesandanum gert ljóst hvað er draumur og hvað er veruleiki, ímyndun eða tálsýn. Fantasían sem hér um ræðir er það sem Todorov hefði kallað ‚hreina‘ fantasíu, þ.e. það er ekki boðið upp á lausn eða skýringu á því dularfulla, það bara er þarna, um borð í ósköp venjulegum flugvélum eða uppá jöklum, oft fullt af galsa og gleði, en einnig mögulega varasamt og hættulegt.

Utan um allt þetta heldur stílfimi Steinunnar með sínu mjúka gripi. Að venju skiptast á ljóðrænir kaflar, húmor og myndræn sýn, ekki síst í náttúrulýsingunum, sem er mikilvægur þáttur bókarinnar eins og svo oft áður, og þá ekki síður náttúrupólitíkin sem liggur þar að baki. Sumir ljóðrænu kaflanna gætu staðið einir og sér þar sem sameinast ljóðskáldið og skáldsagnahöfurinn. Húmorinn má sjá í farsakenndum flækjum söguþráðarins, í fjölmörgum orðaleikjum, nýyrðasmíði, nöfnum persóna og fyrirbæra og sýn á fólk og umhverfi. Stílfimin hjá nýbökuðum handhafa verðlauna Jónasar Hallgrímssonar er ekki síst áberandi í þessu verki í lýsingum á því líkamlega og kynferðislega, sem er ekki einfalt mál eins og dæmin sanna. María afklæðist fljótlega í sögunni þegar hún fer í hammam í París og horfir á konurnar í kringum sig:

Konurnar sem eiga raddirnar í gufunni eru háar, lágar, ofangrannar og niðurþybbnar, eða öfugt, allt þar á milli, ljóshærðar, dökkhærðar mest, tvítugar, sextugar … sunnankonur í meirihluta, konur með unaðshúð – hammamgyðjur og húðdýrkendur. Snurfusaðir kroppar, ekki eitt aukahár neins staðar, ekki á fótlegg, augabrún, lærkrika, undir höndum. Skapahár snyrt og klippt í lítinn, snögghærðan þríhyrning eins og eftir reglustiku. Get ekki að því gert, mér finnst ó-náttúra í því. (27)

María verður hálf smeyk við alla þessa líkama: „Það er mikil annexía að vera vel hirtur kvenmaður, og nú er hún María mín komin á grúfu á húðslípunarbekkinn með æðahnútinn á kálfanum opinberaðan“ (30). Hún lætur sig þó hafa þetta, lætur skafa af sér dauðu húðfrumurnar svo hún endurfæðist: „Og hvað ætlar nú hamskipta konan að taka til bragðs í nýju skinni? Það er ekki aðkallandi spurning, kannski tekur konan alls ekkert til bragðs, en nógu undrandi er hún til þess að fara fingurgómum líka um bringuna, lærin, til þess að fara fingrunum laust um nýframkallaðan silkiham“ (31). María vill ekkert endilega láta leiða sig á vit nýrra ævintýra, tekur þeim þó nokkuð vel þegar á reynir og lesandinn verður ekki svikinn af því að taka sér far með henni.

Gunnþórunn Guðmundsdóttir, desember 2014


Til baka



Senda Senda Prenta Prenta Senda á Facebook

Gula spjaldið í Gautaborg eftir Gunnar Helgason
Þá er komið að síðustu bókinni um Jón Jónsson þar sem hann tekst á við fótboltann, ástina og lífið. Fyrri bækur Gunnars Helgasonar um Þróttarann Jón hafa notið mikilla vinsælda meðal ungra lesenda og Aukaspyrna á Akureyri sem kom út í fyrra hlaut Bókaverðlaun barnanna, þar sem lesendur sjálfir velja bestu bók ársins. ...
Skálmöld eftir Einar Kárason
Skálmöld | 28.12.2014
Skálmöld er fjórða og jafnframt síðasta bók Einars Kárasonar um atburði og persónur Sturlungaaldar. En þótt Skálmöld sé síðasta bókin í Sturlungakvartett Einars er hún ekki framhald Skálds, þriðju bókarinnar, heldur er um að ræða svokallað „prequel“. Skálmöld er með öðrum orðum fyrsta bókin í kvartettnum, en þar er fjallað um atburði sem eiga sér stað á undan þeim sem fjallað er um í Óvinafagnaði. ...
Dimmubókin eftir Aðalstein Ásberg Sigurðsson
Dimmubókin | 22.12.2014
Dimmubókin er síðasti hluti þríleiksins um lífið í Mángalíu, Myrkland og samskipti vöðlunga og manna. Fyrri bækurnar tvær eru Brúin yfir Dimmu og Ljósin í Dimmuborg. Vöðlungar eru verur sem líkjast mjög mönnum og búa í landinu Mángalíu handan við ána Dimmu. Þó að vöðlungar og menn lifi í aðskildum heimum eru ákveðin tengsl á milli og stundum villast vöðlungar yfir í mannheima, sem þeir kalla Myrkland, og öfugt. Vöðlungum þykja mennirnir grimmir og hættulegir og forðast samneyti við þá í lengstu lög en stundum verður þó ekki hjá því komist að íbúar heimanna tveggja hittist. ...
Djásn eftir Sif Sigmarsdóttur
Djásn | 22.12.2014
Fantasíur eru bókmenntaform sem oft er notað til að koma á framfæri gagnrýni á samfélagið í heild eða að hluta. Þegar vel er að verki staðið geta þær vakið athygli á einhverju sem við erum löngu orðin samdauna og hætt að taka eftir, með því að setja það í nýjar og óvæntar aðstæður og gera það framandi. Ein af undirgreinum fantasíunnar er dystópían, sem lýsir framtíðarsamfélagi þar sem allt er farið úr skorðum og inniheldur gjarnan alvaldan einræðisherra stjórnar fólki með ofbeldi og ógnum. Freyju saga fellur undir þetta bókmenntaform. ...
Kátt skinn (og gloría) eftir Sigurbjörgu Þrastardóttur
Landakort og kortlagningar hafa sett mark sitt á ljóð Sigurbjargar Þrastardóttur, en hún er iðulega á ferð, stundum á óþekkjanlegar slóðir. Fyrsta bók hennar sem vakti verulega athygli var Hnattflug (2000) og á síðasta ári sendi hún frá sér ljóðabókina Bréf frá borg dulbúinna storma sem, eins og titillinn gefur til kynna, er einskonar kveðja frá öðru landi, nánar tiltekið frá höfuðborg Argentínu, Buenos Aires. Í bókinni Brúður vinnur hún út frá orðinu brúðir og leikur sér með fjölmargar tilvísanir þess. Í nýjustu ljóðabók sinni, Kátt skinn (og gloría), er ferðalagið meira inn á við, eða réttara sagt, ferðin fer ekki langt, því hún hverfist að miklu leyti um líkamann. ...
Bréfabók eftir Míkhaíl Shíshkín
Bréfabók | 09.12.2014
Við lifum undarlega tíma. Ég veit að það kemur málinu ekki við. Raunar er það áhugaverðasta við ritdóma einatt það sem kemur málinu ekki beinlínis við. Þannig að: Við lifum undarlega tíma. Á okkar undarlegu tímum eru bókmenntirnar orðnar iðnaður. Já, ég veit að það hljómar eins og svartagallsraus en það gera kenningar í loftlagsfræðum líka. Tökum rússneskar bókmenntir. Á nítjándu öld voru þær fullar af risum. Risarnir skrifuðu tröllaukinn skáldskap með stórum hugmyndalegum dráttum og stórfengnum persónum. Risunum er stundum skipt í tvennt: Annað hvort voru þeir af skóla Dostojevskíj, með melódramatískum einkennum og frásagnarspennu, eða Tolstoj, með fíngerðari hughrifum og meiri texta, texta í merkingunni lýrík. ...
Alzheimer tilbrigðin eftir Hjört Marteinsson
Eins og titillinn gefur til kynna fjallar bók Hjartar um Alzheimer sjúkdóminn sem er bæði óhugnanlegur sjúkdómur og áhugaverður, því hann einkennist hvort tveggja af minni og gleymsku, sem hvort um sig eru óþrjótandi viðfangsefni. Segja má að minni sé grundvallaratriði hugverunnar og órjúfanlegur þáttur í sjálfi hennar. Við það að missa minnið glötum við þeim sögum og frásögnum sem eru undirstaða persónu okkar og um leið missum við tökin á því hver við erum. Hugtakið „tilbrigði“ í titlinum minnir á tónlist en einnig á symbólíska ljóðagerð þar sem brugðið er upp táknrænum senum sem takast á við hugmyndir um skynjun og skynhrif. Þá felur orðið einnig í sér umbreytingu eða viðsnúning sem verður til dæmis á manneskju sem veikist af alzheimer. Það má gera sér í hugarlund að sú breyting eigi ekki aðeins við um persónuna frammi fyrir ástvinum og ættingjum heldur verði hún í hugarheimi og heimsmynd hennar sjálfrar. ...
Maxímús Músíkús kætist í kór eftir Hallfríði Ólafsdóttur og Þórarin Má Baldursson
Um Fuglaþrugl og naflakrafl eftir Þórarin og Sigrúnu Eldjárn, Örleif og hvalinn eftir Julian Tuwim og Bohdan Butenko, og Maxímús Músíkús kætist í kór eftir Hallfríði Ólafsdóttur og Þórarin Má Baldursson. ...
Gæðakonur eftir Steinunni Sigurðardóttur
Gæðakonur | 09.12.2014
Líf Maríu Hólm Magnadóttur er í nokkuð föstum skorðum, hún er jarðfræðingur af lífi og sál með vasa fulla af steinum. Vinnan er málið, ástarsamböndin búin að vera, hún er að eldast, þyngjast, þreytast þegar í lífi hennar birtist dularfull kona, Gemma, sem vill helst umturna því. Svona byrjun, þar sem dularfull persóna kemur skyndilega inn í líf aðalpersónunnar, hefur reynst margri sagnamanneskjunni drjúgt efni og á sér svo margar hliðstæður og fyrirmyndir að úr verður eiginlega írónísk meðferð á efninu. María virðist meðvituð um þetta sjálf og er í upphafi ákaflega pirruð út í þessa konu sem ætlar að trufla rútínuna hennar, skorðurnar góðu sem lífið er í, og gera hana þannig að persónu í sögu. Hún lætur þó tilleiðast og hefst þar með ævintýri Maríu, sem er í aðra röndina kynlífsævintýri í fjölbreyttum munstrum. ...
Draugagangur á Skuggaskeri eftir Sigrúnu Eldjárn
Draugagangur á Skuggaskeri eftir Sigrúnu Eldjárn er framhald bókarinnar Strokubörnin á Skuggaskeri sem kom út í fyrra. Þar kynntist lesandinn hópi barna sem fær leið á ósætti og stríði heima fyrir og ákveður að flýja til Skuggaskers, sem er mannlaus og frekar draugaleg eyja skammt frá Fagradal þar sem börnin eiga heima. Nú hafa foreldrar barnanna loksins samið um frið og freista þess að fá börnin til að snúa heim. Áætlanir þeirra ganga hins vegar ekki eftir því börnin neita að koma með þeim. Þau ætla að vera á Skuggaskeri um sumarið á meðan foreldrarnir vinna að því að byggja samfélagið upp að nýju. Hringur, Lína og tvíburasysturnar Anna og Beta ætla að búa áfram í gráa húsinu á eyjunni ásamt systkinunum Reyni og Björk, og Karra sem bjó á eyjunni áður en hin komu. Kornelía, amma Bjarkar og Reynis, bætist í hópinn en hún ætlar að vera hjá þeim í nokkra daga eða þangað til fullorðna fólkið kemur aftur með vistir. ...


Leitað að verki

Höfundur:
Ritverk:


Skipta um leturstærð


Tungumál