Í leyfisleysi: ástarsaga

eftir Lenu Andersson
Þýðandi: Þórdís Gísladóttir

Bjartur, 2015

Hann elskar mig, hann elskar mig ekki, hann elskar mig víst

Í leyfisleysi: ástarsaga eftir Lenu AnderssonBækur um þráhyggju og ranghugmyndir eru oft erfiðar aflestrar, þ.e.a.s. þegar vel er haldið á penna, mann langar til að henda bókinni út í horn, vill ekki hlusta á þetta, vill allra helst snúa af þeirri augljósu braut hörmunga sem söguþráðurinn er kominn á, í stuttu máli geta þær gert lesandann galinn.

Ester Nilsson er aðalsöguhetjan í skáldsögu Lenu Andersson, Í leyfisleysi, hún er heimspekingur, ljóðskáld og greinarhöfundur sem allir vegir virðast færir. Í eins konar formála að verkinu fáum við að vita að hún hafi haft lífið á hreinu síðustu 13 árin og að hún sé sannfærð um að heimspekileg og umfram allt skynsöm hugsun sé lykillinn að tilverunni. En eins og segir í þessum örstutta en hárbeitta formála: „Þessi frásögn fjallar um hinar ógnvænlegu gjár milli orða og hugsunar, ætlunar og tjáningar, raunveruleika og óraunveruleika, og það sem grær í þessum gjám“ (7-8). Og það má með sanni segja að þessu sé fylgt eftir og það er eins og sagt sé við lesandann að hann geti sjálfum sér um kennt ef það sem á eftir fer komi honum á óvart. Þannig er þetta verk, smátt í sniðum, en vandlega uppbyggt og lesandinn er reyrður niður strax í upphafi og getur sig hvergi hrært, ekki ólíkt aðalsöguhetjunni.

Að loknum formálanum hefst svo atburðarásin og eins og í svo mörgum sögum og bíómyndum þá byrjar allt með því að sími hringir. Ef helsta óhamingja mannkynsins er sú að maðurinn sé ófær um að halda kyrru fyrir einn með sjálfum sér í herberginu sínu, eins og Blaise Pascal orðaði það, þá myndi það líka forða fólki frá mörgum hamförunum að sleppa því stundum að svara í símann. Í símtalinu er okkar manneskja beðin að skrifa grein um listamanninn Hugo Rask sem verður til þess að hún verður ástfangin af honum, skilur við manninn sinn og tekur að eltast við listamanninn sem er þó nokkuð eldri en hún og gefur henni fáar vísbendingar um að ást hennar sé endurgoldin. Þetta samband verður til þess að líf hennar smám saman raknar upp, hún er heltekin, gagntekin af manninum, eða mögulega af tilfinningum sínum í garð mannsins. Og smám saman missir hún allan þann styrk sem hún hefur í upphafi, verður algerlega vanmáttug gagnvart viðbrögðum Hugos og samfélagsins við hegðun hennar og tilfinningum. Hún fjarlægist raunveruleikann, ranghugmyndirnar taka við stjórninni og skynsama heimspekilega hugsunin gufar upp.

Undirtitill verksins, ‚ástarsaga‘, er auðvitað að ákveðnu marki írónískur: svona eru ekki ástarsögur. Nafnið vísar í alveg ákveðna tegund af bókmenntum sem við þekkjum öll (ja, a.m.k. af afspurn), og sá tilbúni hamingjuheimur sem þar ræður ríkjum er ekki beinlínis sjáanlegur hér. Og þó, því það er ekki laust við að hugmyndir og þrár Esterar um hamingjuna sem er rétt í seilingarfjarlægð endurspegli einmitt ímyndir ástarsambandsins eins og hún birtist í ástarsögunum. En þetta er líka bók um hvernig ástin getur leikið okkur, hvern sem er, hvenær sem er og jafnvel upp úr þurru. Fína, klára og gáfaða ofurkonan verður mannleg og missir stjórn, en atburðarásin afhjúpar líka djúpstæðan tómleika í lífi hennar, þessu sparsama, skynsama lífi sem er holt að innan, einmanalegt og tilgangslaust án ástarinnar.

Í viðtölum (hér má t.d. sjá eitt slíkt sem undirrituð stjórnaði á Bókmenntahátíð í september 2015) hefur höfundurinn lýst mjög svo sterkum viðbrögðum sem verkið hefur fengið, og þau hafa fyrst og fremst verið af tvennum toga. Í fyrsta lagi hefur mikið verið fjallað um það í sænskum fjölmiðlum að verkið sé sjálfsævisögulegt og segi frá sambandi sem höfundurinn átti við kvikmyndaleikstjórann Roy Andersson (og sú undarlega staða hefur reyndar komið upp að hann hefur lýst því sjálfur yfir í blaðaviðtali að hann sé Hugo, reyndar án þess að hafa lesið bókina). Þessu hefur Lena Andersson staðfastlega neitað og finnst sú umræða augljóslega fáránleg. Í öðru lagi hefur hún fengið mjög sterk viðbrögð við aðalpersónunni, lesendur eru hreinlega reiðir Ester Nilsson fyrir að láta fara svona fyrir sér. Ég held að það sé ekkert fjarri lagi að skýra þetta hvorutveggja með því að bókin nái svo sterkum tökum á lesandanum að hann fari ósjálfrátt að tengja söguna mjög ákveðið við einhvern ytri raunveruleika, annars vegar á þann hátt að þetta sé allt saman sannsögulegt eða með því að gera Ester Nilsson að lifandi persónu sem hægt sé að skammast í.

Þetta er meitlað verk sem veit hvert það stefnir og lesandinn hefur ekki annan kost en að fylgja með. Það er alltaf gaman þegar fín verk frá Norðurlöndunum eru þýdd á íslensku og ekki spillir það fyrir að þýðing Þórdísar Gísladóttur er feikivel gerð.

Gunnþórunn Guðmundsdóttir, desember 2015


Til baka



Senda Senda Prenta Prenta Senda á Facebook

Sögumaður eftir Braga Ólafsson
Sögumaður | 04.02.2016
Á rigningardegi í júní, meðan heimsmeistarakeppnin í fótbolta stendur sem hæst, fer G. á pósthúsið í miðbænum til að póstleggja handrit að skáldsögu. Meðan hann bíður í röð á pósthúsinu sér hann mann sem hann kannast við. Maðurinn reynist vera hinn hálfbrasilíski Aron Cesar, sem G. álítur vera vandræðadreng og jafnvel tengjast undirheimunum. G. ákveður, án þess að hafa skýra ástæðu til, að elta Aron Cesar. Eftirförin í gegnum miðbæ Reykjavíkur verður að þungamiðju frásagnarinnar en hún er einnig krydduð með misskýrum endurlitum og hugleiðingum G. ...
Lóaboratoríum: nýjar rannsóknir
Nýjar rannsóknir er samansett úr fjölbreyttum einnar síðu myndasögum, sem eru allt frá því að vera eins ramma og orðlausar yfir í margra ramma og fjölmálga myndasögur. Þrátt fyrir að engar sagnanna nái lengra en eina blaðsíðu í senn er sterk innbyrðistenging milli þeirra í gegnum umfjöllunarefni og myndrænan stíl. Margir ættu að þekkja til efnistaka og teiknistíls Lóu þar sem myndasögur eftir hana birtast reglulega í dagblöðum og á netinu. Stíll Lóu er oft ‚naívur‘ eða einfaldur og einkennist af feitlaga manneskjum – sem eru oftar en ekki rjóðar í kinnum og freknóttar. Sparlega er farið með skyggingar og aðra tækni til að veita myndunum raunverulegri blæ og þess í stað fær lita- og sköpunargleðin að njóta sín. ...
Útlaginn eftir Jón Gnarr
Útlaginn | 21.01.2016
Útlaginn eftir Jón Gnarr í samvinnu við Hrefnu Lind Heimisdóttur er þriðja verkið sem Jón sendir frá sér í röð sjálfsævisögulegra verka og er því framhald af Indjánanum og Sjóræningjanum sem notið hafa mikilla vinsælda og verið þýddar á þó nokkur tungumál. Hér eru það unglingsárin sem eru undir og bókin er sú lengsta í flokknum, enda liggur sögumanni ýmislegt á hjarta. Fyrri hlutinn fjallar einkum um dvöl hans á Núpi í Dýrafirði, þeim sögufræga heimavistarskóla sem fjölmargir svokallaðir ‚vandræðaunglingar‘ úr bænum voru sendir í og margar sögur gengu um á sínum tíma. Síðari hlutinn segir frá árunum sem fylgja á eftir, þar sem hann reynir fyrir sér í ýmiss konar verkamannavinnu og kannski ekki síður í atvinnuleysi, sem honum finnst nú fara sér best. ...
Í leyfisleysi: ástarsaga eftir Lenu Andersson
Bækur um þráhyggju og ranghugmyndir eru oft erfiðar aflestrar, þ.e.a.s. þegar vel er haldið á penna, mann langar til að henda bókinni út í horn, vill ekki hlusta á þetta, vill allra helst snúa af þeirri augljósu braut hörmunga sem söguþráðurinn er kominn á, í stuttu máli geta þær gert lesandann galinn. ...
Drauga-Dísa eftir Gunnar Theodór Eggertsson
Drauga-Dísa | 18.12.2015
Tilhugsunin um að geta ferðast í tíma hefur heillað marga enda býður tímaflakk upp á endalausa möguleika. Kannski væri hægt að breyta fortíðinni eða sjá framtíðina, eða að upplifa merkilega sögulega atburði og sjá hvernig fólk lifði í raun fyrir mörg hundruð árum. Í Drauga-Dísu eftir Gunnar Theodór Eggertsson verður þessi draumur margra að veruleika þegar hin 14 ára gamla Dísa uppgötvar tímahlið í sumarbústaðarlandi foreldra sinna. Gunnar Theodór hlaut íslensku barnabókaverðlaunin fyrir bók sína Steindýrin árið 2008 en sjálfstætt framhald hennar, Steinskrípin, kom út árið 2012. ...
Dimma eftir Ragnar Jónasson
Dimma | 18.12.2015
Það spunnust nokkrar umræður um Dimmu Ragnars Jónassonar eitt morgunsárið á Borgarbókasafninu. Einni fannst bókin ekki mjög merkileg – hann hefur skrifað betri bækur, sagði hún með þunga –, annarri fannst hún bara sallafín. Mér leiddist aldrei lesturinn, sagði ein, ég lagði hana ekki frá mér, sagði önnur. Sú sem hafi verið skeptískust var sammála þessu. Ég velti því upp hvort það væri endilega málið að ætlast til að allt væri merkilegt? hvort það væri ekki bara allt í lagi að sumar bækur væru ágætar, ánægjuleg afþreying á meðan lestrinum stæði, og það gátu allar verið sammála um. Hún kemur líka inn á allskonar hluti sem eru til umræðu í samfélaginu, það var líka sameiginleg niðurstaða. Og svo má líka alveg enda svona, bætti sú við, sem í upphafi hafði verið minnst hrifin. ...
Ég elska máva eftir Þorgrím Þráinsson
Ég elska máva | 18.12.2015
Ég elska máva er líkt og Ertu guð afi á andlegu nótunum og er hér blandað saman daglegu lífi tveggja barna og djúpri lífsspeki, sem er á köflum afskaplega falleg og full innsæis. ...
Nautið eftir Stefán Mána
Nautið | 18.12.2015
Líkt og fyrri verk Stefáns Mána hentar Nautið vel til myndrænnar útfærslu en mikið er lagt upp úr nákvæmum lýsingum og sviðsetningum eins og kemur vel fram í tveimur fyrstu köflum bókarinnar. Í fyrsta kaflanum, sem rammar verkið inn, segir frá tveimur erlendum stúlkum á ferð um Ísland. Bíllinn bilar og símasamband næst ekki og því ganga þær af stað í von um hjálp. Það er hábjartur dagur og glampandi sól sem undirstrikar enn frekar þá ógeðfelldu sýn sem blasir við þeim þegar þær banka upp á að Uxnavöllum. ...
Humátt eftir Guðrúnu Hannesdóttur
Humátt | 17.12.2015
Þjóðsagan gengur ljósum logum um ljóðabók Guðrúnar Hannesdóttur, humátt. Fyrri ljóðabækur hennar hafa heimsótt sagnir og ævintýri, eins og í Slitur úr orðabók fugla frá síðasta ári, en þar voru sagðar sögur af fuglum, eða réttara sagt endursagðar, því Guðrún hefur sérstakt lag á því að taka þjóðsögur, ævintýri og sagnir og smíða úr þeim nýja gripi. ...
Þýska húsið eftir Arnald Indriðason
Þýska húsið | 16.12.2015
Tímabil hernámsins og seinni heimstyrjaldar hefur verið áberandi í sögum Arnaldar Indriðasonar frá upphafi og er honum greinilega hugleikið. Þetta ætti í sjálfu sér kannski ekki að koma mikið á óvart þegar við skoðum það út frá glæpasagnaforminu. Glæpasagan hefur lengi tengst stríðsbókmenntum að mörgu leyti. Stríðsástand býður upp á margar þær forsendur sem liggja glæpasögunni til grundvallar: ofbeldi, manndráp, morð, feluleiki og njósnir – sem allt myndar ógn við lög og hugmyndafræði samfélagsins og þarf því að afhjúpa og vinna á móti til þess að endurheimta það siðferði sem samfélagið byggist á. ...


Leitað að verki

Höfundur:
Ritverk:


Skipta um leturstærð


Tungumál